Yanıcı gaz, buhar, sis veya toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilen her işyeri, işe başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı hazırlamak zorundadır. Bu rehberde hangi işyerlerinin kapsama girdiğini, dokümanda nelerin bulunduğunu ve ne zaman güncellenmesi gerektiğini anlattık.
Yasal dayanak
30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerine uygulanır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre işveren, patlama riskinin değerlendirilmesi yükümlülüğünü yerine getirirken patlamadan korunma dokümanını hazırlar.
Kimler hazırlatmak zorunda?
Kapsam, sektör adına göre değil patlayıcı ortam oluşma ihtimaline göre belirlenir. Uygulamada en sık karşılaşılan işyerleri şunlardır:
- Akaryakıt, LPG ve doğal gaz tesisleri, dolum ve depolama alanları,
- Boya, kimya, ilaç ve kozmetik üretimi; solvent kullanılan kabinler,
- Un, yem, şeker, nişasta ve baharat değirmenleri; tahıl siloları,
- Ağaç işleme, mobilya ve MDF üretimi (odun tozu),
- Metal işleme ve yüzey taşlama (alüminyum, magnezyum tozu),
- Tekstilde havlanma olan bölümler, atık ve geri dönüşüm tesisleri, biyogaz ve arıtma üniteleri.
İşyerinizde bu tür bir bölüm varsa, doküman yalnızca o bölüm için değil, patlayıcı ortamın yayılabileceği komşu alanlar da dikkate alınarak bir bütün olarak hazırlanır.
Dokümanda neler yer alır?
Yönetmeliğin 10. maddesi dokümanın asgari içeriğini sayar:
- Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği,
- Yönetmelikteki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için alınacak önlemler,
- Ek-1’e göre sınıflandırılmış yerler (bölge sınıflandırması),
- Ek-2 ve Ek-3’teki asgari gereklerin uygulanacağı yerler,
- Çalışma yerleri ve uyarı cihazları dahil iş ekipmanının tasarımı, işletilmesi, kontrolü ve bakımının güvenlik kurallarına uygun sağlandığı,
- İşyerinde kullanılan tüm ekipmanın İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine uygunluğu.
Bölge sınıflandırması
| Bölge | Gaz, buhar, sis | Toz |
|---|---|---|
| Sürekli / uzun süreli / sık | Bölge 0 | Bölge 20 |
| Normal çalışmada ara sıra | Bölge 1 | Bölge 21 |
| Normal çalışmada beklenmeyen, olursa kısa süreli | Bölge 2 | Bölge 22 |
Tabaka, tortu veya yığın halindeki tutuşabilir tozlar da ayrı bir patlayıcı ortam kaynağı olarak değerlendirilir. Bölgelerde kullanılacak ekipmanın kategorisi, 2014/34/AB (ATEX) kapsamındaki işaretlemeye göre seçilir.
Önlem sırası
Yönetmeliğin 5. maddesi bir öncelik sırası koyar: önce patlayıcı ortam oluşmasını önlemek, bu mümkün değilse tutuşmayı önlemek, o da yetmiyorsa patlamanın zararlı etkilerini azaltmak. Alınan tedbirler düzenli aralıklarla ve işyerindeki önemli değişikliklerden sonra yeniden gözden geçirilir.
Ne zaman güncellenir?
Doküman işin başlamasından önce hazırlanır; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilerek güncellenir. Yeni bir hat kurmak, farklı bir solvent kullanmaya başlamak veya havalandırmayı değiştirmek bu kapsamdadır.
Risk değerlendirmesiyle ilişkisi
Patlamadan korunma dokümanı, risk değerlendirmesinin yerine geçmez; onun patlayıcı ortamlara ilişkin özel bir parçasıdır. Risk değerlendirmesi yapılırken patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve kalıcılığı, statik elektrik dahil tutuşturucu kaynaklar, kullanılan maddeler ve proseslerin etkileşimi ile olası patlamanın büyüklüğü ayrıca dikkate alınır.
Bölge sınıflandırması hesapları ve doküman hazırlığı için patlamadan korunma dokümanı hizmetimize göz atabilir, ekibinizin bilgilenmesi için eğitimimizi inceleyebilirsiniz.
